Een bewustzijn dat niet gestoord wordt door waardeoordelen is voor verbeteringen van het hoogste belang. ‘Zou moeten zijn’ en ‘is’ gaan niet samen. Als we een situatie helder willen waarnemen, dan moeten we niet met allerhande gedachten over die situatie bezig zijn. Dan is ons hoofd te vol om werkelijk te zien wat er is. 

Als je probeert om een bal te vangen, dan zie je hem niet goed, maar als je moeite doet om een bal goed te zien, dan vang je hem wel goed. En wanneer u ooit lessen in technisch tekenen gehad heeft, dan herinnert u zich wellicht nog dat je bij het trekken van een lijn niet naar je hand moest kijken, maar naar het eindpunt van de lijn. 

Wanneer je het beste uit jezelf wilt halen, dan gaat het vooral om het opruimen van belemmeringen die in je eigen hoofd zitten. De schaatscoach Henk Gemser heeft dat zeer plastisch uitgedrukt ‘het zit tussen de oren’ en Olav Koss leverde wereldprestaties nadat hij ‘zijn hoofd had leeggemaakt’. 

Belemmeringen die mensen voor zichzelf opwerpen. 

1. Angst 

Angst om iets kwijt te raken, om niet vooruit te gaan, om het niet goed te doen. 

Angst om af te gaan. 

Angst om zelfrespect te verliezen. 

Angst om niet door een groep geaccepteerd te worden. 

Angst om fouten te maken. 

Angst om niet aan verwachtingen te voldoen – de eigen verwachtingen of die van anderen. 

Angst om op belangrijke momenten in paniek te raken en een blunder te maken. 

2. Gebrek aan zelfvertrouwen 

‘Ik geloof niet in mijzelf’. 

‘Ik heb heel weinig zelfrespect’. 

‘Ik vind mijzelf een echte verliezer’. 

3. Zelfveroordeling 

‘Als het niet goed gaat geef ik altijd meteen de schuld aan mijzelf’. 

‘Ik lever altijd kritiek op mijzelf’. 

‘Ik word boos op mezelf en ga mezelf veroordelen’. 

4. Slechte concentratie 

Afgeleid worden (‘Mijn gedachten dwalen steeds af’). 

Korte periodes van concentratie, afgewisseld met langere periodes van niet-geconcentreerd zijn (‘De periodes van concentratie duren te kort’). 

Oppervlakkige concentratie (‘Ik ben er zelden helemaal bij, meestal voel ik weinig betrokkenheid bij wat er allemaal gebeurt’). 

5. Te veel moeite doen 

‘Ik doe altijd erg mijn best, maar het lijkt wel of het juist slechter gaat naarmate ik meer mijn best doe. Ik word gespannen en moe van het forceren. Ik kan me niet ontspannen’. 

6. Weinig wil om te presteren 

‘Ik slaag er niet in om alles te geven wat in mij zit’. 

‘Ik ben niet gemotiveerd om te presteren’. 

‘Ik heb niet genoeg doorzettingsvermogen om mijn doel te bereiken’. 

7. Perfectionisme 

‘Ik ben niet tevreden met de vooruitgang die ik maak – ik vind nooit dat ik genoeg vooruit ga’. 

‘Ik wil per se een 10 halen, met een 9,5 ben ik niet tevreden’. 

8. Te veel over jezelf nadenken 

‘Ik zit er de hele tijd aan te denken of ik wel goed genoeg bezig ben’. 

9. Gevoel van mislukking 

‘Als ik een paar fouten gemaakt heb, dan word ik boos en dan heb ik er geen zin meer in’. 

10. Kwaad worden 

Op mezelf. 

Op de baas. 

Op mijn collega’s. 

Op het geluk dat altijd op de hand van een ander schijnt te zijn. 

11. Verveling 

‘Ik vind het werk eigenlijk niet leuk’. 

‘Ik vind dat oefenen eigenlijk stomvervelend’. 

‘Ik kan het niet meer opbrengen om het leuk te blijven vinden’. 

12. Verwachtingen 

‘Ik heb te hoge verwachtingen van mijzelf’. 

‘Ik heb te lage verwchtingen van mijzelf’. 

‘De anderen verwachten te veel van mij’. 

‘De anderen verwachten te weinig van mij’. 

‘Ik heb geen hoge dunk van mijzelf’. 

13. ‘Ik ben voortdurend zo tegen mezelf aan het zeggen wat ik doen moet, dat het helemaal niet meer gaat’.