Waarom de grootste impact vaak ontstaat wanneer een coach juist niets doet
Veel mensen denken dat een goede coach voortdurend bezig is. Hij stelt scherpe vragen, vat samen, geeft terug wat hij hoort, zoekt naar patronen, daagt uit en maakt het gesprek beter. Maar wat als de grootste doorbraak juist ontstaat op het moment dat de coach even niets doet? Geen nieuwe vraag, geen samenvatting, geen interventie, alleen volledige aandacht. Dat klinkt eenvoudig en toch is dit misschien wel de meest uitdagende competentie van allemaal. Want werkelijk aanwezig zijn vraagt dat je niet alleen de ander loslaat, maar ook jezelf.
Waarom deze competentie belangrijk is
Presence laat zich moeilijk vangen in een definitie. Je voelt het eerder dan dat je het kunt uitleggen. Het is die kwaliteit van aandacht waardoor een cliënt ervaart dat hij volledig gezien en gehoord wordt. Niet omdat de coach alles begrijpt, maar omdat hij niets probeert te forceren. Professionele aanwezigheid betekent dat je niet voortdurend bezig bent met de volgende vraag, het volgende model of de volgende interventie. Je bent aanwezig bij wat zich nú afspeelt. In de woorden, in de stilte, in de emotie, in de twijfel en misschien nog wel belangrijker: in wat nog geen woorden heeft gekregen. Juist daar ontstaat vaak de echte beweging. Presence vraagt daarom niet om méér doen. Het vraagt om minder bezig zijn.
Veelgemaakte misverstanden
Een hardnekkig misverstand is dat presence hetzelfde is als stil zijn maar stilte alleen creëert nog geen aanwezigheid. Je kunt zwijgen terwijl je in gedachten al bezig bent met de volgende vraag. Presence gaat niet over wat je doet het gaat over waar jouw aandacht werkelijk is. Een tweede misverstand is dat presence passief zou zijn. Integendeel, volledig aanwezig zijn vraagt enorme mentale discipline. Het betekent dat je voortdurend je eigen gedachten, aannames en neiging om oplossingen te bedenken opmerkt en vervolgens bewust weer terugkeert naar de cliënt. Niet jouw verhaal, niet jouw analyse, niet jouw behoefte om behulpzaam te zijn, alleen aandacht. Een derde misverstand is dat presence een aangeboren talent is. Sommige mensen lijken er van nature meer aanleg voor te hebben. Maar presence is vooral een vaardigheid die ontstaat door oefening, zelfreflectie en het ontwikkelen van bewustzijn.
Hoe ACC-, PCC- en MCC-coaches deze competentie verschillend laten zien
Op ACC-niveau leert een coach aanwezig te blijven tijdens het gesprek. Hij luistert aandachtig, laat de cliënt uitspreken en probeert zijn aandacht bij het gesprek te houden, ook wanneer hij nog onzeker is over zijn eigen handelen.
Op PCC-niveau ontstaat meer rust. De coach hoeft niet voortdurend na te denken over technieken en krijgt daardoor meer ruimte om werkelijk af te stemmen op wat zich in het gesprek ontwikkelt. Hij durft stiltes te laten bestaan en vertrouwt erop dat de cliënt daarin vaak zijn belangrijkste inzichten vindt.
Op MCC-niveau lijkt presence bijna tastbaar. De coach is volledig aanwezig, zonder de behoefte het gesprek te controleren of te sturen. Hij beweegt mee met wat zich aandient en durft ook het niet-weten volledig toe te laten. Daardoor ontstaat ruimte voor diepere lagen van bewustzijn die zich niet laten afdwingen. Het verschil zit niet in méér interventies maar in méér aanwezigheid.
De relatie met het EMCC Competence Framework
Binnen EMCC wordt presence niet als losse techniek beschreven, maar als een kwaliteit die voortkomt uit voortdurende professionele en persoonlijke ontwikkeling. Zelfbewustzijn, emotionele volwassenheid en reflectie vormen daarbij de basis. Een coach kan immers pas volledig aanwezig zijn voor een ander wanneer hij zich ook bewust is van wat er in zichzelf gebeurt. Daarom benadrukt EMCC het belang van supervisie, zelfreflectie en blijvende ontwikkeling. Presence ontstaat niet tijdens een opleiding, presence groeit gedurende een professionele loopbaan.
De relatie met onze visie op coaching
Binnen de Associatie voor Coaching geloven wij dat coaching begint met aandacht. Niet de aandacht die gericht is op het oplossen van problemen maar de aandacht die ruimte geeft aan bewustwording. In Impact van Coaching beschrijven we coaching als een proces waarin mensen zelf betekenis geven aan hun ervaringen, keuzes en ontwikkeling. Dat vraagt van de coach een bijzondere vorm van discipline. Niet steeds denken: “Welke interventie past hier?” Maar veel vaker: “Wat vraagt dit moment van mij?” Soms is dat een vraag, soms een spiegel, soms een stilte en soms is de krachtigste interventie simpelweg volledig aanwezig blijven.
Praktijkvoorbeeld
Een cliënt vertelt over het overlijden van zijn vader. Na enkele minuten stopt hij met praten. Hij kijkt naar buiten en er valt een lange stilte. De coach merkt dat hij de neiging krijgt om iets te zeggen. Misschien een vraag, misschien een samenvatting, misschien een troostende opmerking maar hij doet niets. Na bijna een minuut haalt de cliënt diep adem. “Eigenlijk besef ik nu pas hoeveel ik altijd geprobeerd heb op hem te lijken.” Dat inzicht ontstond niet door een briljante vraag. Het ontstond doordat de coach de stilte niet onderbrak. Soms heeft een cliënt geen nieuwe woorden nodig maar heeft hij alleen iemand nodig die aanwezig blijft.
Reflectievragen
- Wanneer merk jij dat je tijdens een gesprek al bezig bent met je volgende vraag?
- Hoe comfortabel voel jij je bij stilte?
- Welke situaties maken het voor jou moeilijk om volledig aanwezig te blijven?
- Wanneer heeft jouw aanwezigheid meer impact gehad dan jouw woorden?
- Wat helpt jou om tijdens een gesprek steeds opnieuw terug te keren naar het hier en nu?
Tot slot
Misschien is presence wel de meest onzichtbare competentie van een professionele coach. Je kunt haar niet afvinken, je kunt haar nauwelijks uitleggen maar cliënten voelen haar onmiddellijk. Ze voelen wanneer een coach echt aanwezig is en ze voelen het net zo snel wanneer hij vooral bezig is met zichzelf. Professioneel coachen gaat daarom niet alleen over betere vragen leren stellen. Het gaat misschien nog veel meer over het ontwikkelen van de kwaliteit van je aandacht. Want uiteindelijk is de grootste gave die je iemand kunt geven niet jouw advies, niet jouw ervaring, niet jouw kennis maar jouw volledige aanwezigheid en misschien is dat wel de mooiste vorm van aandacht die een mens een ander kan schenken.
Uit de serie: Competenties van de Coach
Professioneel coachen draait niet om technieken alleen. Achter iedere coachcompetentie schuilt een diepere laag van vakmanschap, bewustzijn en professionele houding. In deze serie ontdek je wat de acht ICF-competenties werkelijk betekenen in de praktijk.
Onze Opleidingen
Hieronder tref je de verschillende opleidingen aan en kun je doorklikken voor meer informatie of je inschrijven voor de opleiding. Wanneer je eerst wil kennismaken met een van onze opleiders en wellicht nog wat vragen beantwoord wil hebben kun je ook kiezen voor een persoonlijk kennismakingsgesprek.
Geaccrediteerde Coachopleiding
Korte Coach Opleidingen
Professionele ontwikkeling
